تهران یا طهران / فارسی یا عربی
تشخیص ریشه ی فارسی یا عربی کلمه ها به ظاهر کار دشواری است ولی راه های ساده ای هم وجود دارد که دانستن آن ها جالب است. از میان 32 حرف الفبای فارسی برخی فقط مخصوص واژه های عربی هستند.
ث هر واژه ای که دارای حرف "ث" استف ریشه ی عربی دارد. جز کیومرث (زندگانی میرا)، تهمورث ( دارنده ی سگ نر نیرومند) و واژگان لاتین مانند بلوتوث.
ح هر واژه ای که دارای حرف "ح" است بی گمان عربی است غیر از کلمه ی حوله که درست آن هوله است و بی گمان نزدیک به یقین ریشه ی ترکی دارد و به معنی پرزدار است. در عربی به حوله "منشفه" گفته می شود. "حلیم" غذایی که بیشتر شما خورده اید، اشتباه نوشته می شود و درست آن "هلیم" است.
ذ در فارسی کهن حرف "ذ" مانند عربی آن تلفظ می شد است، اما امروزه دیگر هیچ ایرانی ذال را مانند عرب ها تلفظ نمی کند بلکه زاء تلفظ می نماید.بیش از 95 در صد واژه های دارای ذال ریشه ی عربی دارند مگر واژه هایی مانند گذر، گذراندن، گذشتن، پذیرش، پذیرفتن، آذین، گنبذ (امروزه گنبد خوانده می شود) ذانستن ( که امروزه دانستن تلفظ می شود) اما کرد ها، لک ها و برخی دیگر از اقوام ایرانی ذانستن را زانستن تلفظ میکنند. مانند تالشی ها که به (می دانم) می گویند (زُِِنُم) و کردها می گویند (ازانِم، زانِم، مَزانِم یا دَزانِم).
ص کلمه های دارای "ص" نیز بی شک عربی هستند، مگر عدد "شصت" و "صد" که به عمد غلط نوشته شده اند تا با انگشت شست و سد روی رودخانه اشتباه نشوند. صندلی نیز از ریشه ی صندل است و صندل عربی شده ی چَندَل است که گونه ای چوب هندی است. صابون هم در اصل واژه ای فارسی است و درست آن سابون است که از فارسی به بیشتر زبان های جهان رفته مثلا soap در انگلیسی همان سابون است.
ض،ظ،ع کلملاتی با حروف ض،ظ،ع بدون استثناء دارای ریشه ی عربی هستند؛ چون در فارسی چنین مخارجی از حروف وجود ندارد.
ط حرف "ط" که جنجالی ترین حرف در املای کلمات است، ویژه ی واژه های عربی است؛ در فارسی واژه هایی که با "ط" نوشته می شوند یا عربی ان یا غلط املایی هستند؛ مانند طهران، طالش، اصطهبان، طوس که نادرست هستند. همچنین بلیت واژه ای فرانسوی، تایر واژه ای انگلیسی و اتاق واژه ای ترکی است.
ق حرف "ق" نیز در مرتبه دوم حروف جنجالی است. در فارسی سره قاف نداریم بلکه غین داریم. قاف ویژه ی واژه های عربی در نود در صد موارد است. واژه های عربی اغلب دارای ریشه ی سه حرفی و دارای وزن و هم خانواده اند مانند قاسم، تقسیم، مقسَّم ، انقسام، قسم، قسمت، اقسام، مقسوم، قسام، منقسم، تشخیص واژه ی عربی الاصل دارای قاف کار ساده ای است. اما دیگر کلمات قاف دار در فارسی، یا ترکی اند یا مغولی؛ مانند قره قوروت (کشک سیاه)، قره قویونلو (صاحبان گوسفند سیاه)، قره گوزلو (دارنده ی چشم سیاه یا بزرگ)، قزل آلا (ماهی طلایی) که ریشه در ترکی دارند. کلماتی مانند آقا و قلدر نیز مغولی اند. کلمه هایی مثل قوری، کتری، سماور همه واژه های روسی اند که در زمان قاجاریه وارد ایران شدند.
گ،پ،ژ،چ در عربی نوشتاری این حروف وجود ندارد و هر کلمه ای که دارای یکی از این چهار حرف باشد حتما عربی نیست و به احتمال بسیار ریشه ی فارسی دارد؛ مانند ممیژه، مژگان، ژاله، پروین، پرنده، گیو، گودرز، منوچهر، پریچهر،... البته بعضی از کلمه ها امکان دارد از دیگر زبان ها باشد؛ مانند پینگ پنگ که چینی است، چاخان و خپل که مغولی اند، یا پارتی که انگلیسی است و آپارتمان که واژه ای فرانسوی است.
عادل اشکبوس/ مجله نوجوان

